Kırk yaş sonrası kan, kalp ve kanser taramalarında hangi tetkikler yapılmalı, kimler daha sık kontrol olmalı?
Kırk yaş, sağlık takibinde bir dönüm noktasıdır. Tansiyon, kolesterol, kan şekeri ve bazı kanserlerin riski bu dönemden itibaren artmaya başlar; üstelik bu hastalıkların çoğu yıllarca belirti vermeden ilerler. Düzenli bir check-up, hastalığı belirti vermeden yakalamanın en etkili yoludur.
Temel laboratuvar ve ölçümler
Kırk yaş sonrası her check-up'ta tam kan sayımı, açlık kan şekeri (ve gerekirse HbA1c), toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tiroit uyarıcı hormon (TSH), tam idrar tahlili ve kan basıncı ölçümü yer almalıdır. D ve B12 vitamini eksikliği de bu yaşlarda sık görülür.
Kalp değerlendirmesi
İstirahat EKG'si herkes için uygun bir başlangıçtır. Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olanlarda, sigara içenlerde, diyabet veya yüksek tansiyonu bulunanlarda eforlu EKG ve ekokardiyografi eklenir. Risk skoru orta düzeyde olan kişilerde koroner kalsiyum skoru bilgilendirici olabilir.
Cinsiyete ve yaşa göre tarama
- Kadınlar: 40 yaşından itibaren meme taraması için mamografi (ulusal tarama programında iki yılda bir önerilir), 30 – 65 yaş arası smear veya HPV testi (beş yılda bir).
- Erkekler: 50 yaşından sonra, ailesinde prostat kanseri olanlarda daha erken, PSA ve üroloji muayenesi konusunda hekimle ortak karar verilir.
- Herkes: 50 yaşından itibaren kalın bağırsak kanseri taraması için dışkıda gizli kan testi veya kolonoskopi. Diyabetiklerde göz dibi muayenesi yılda bir yapılmalıdır.
Ne sıklıkla yapılmalı?
Bilinen hastalığı olmayan ve riski düşük kişiler için bir ila iki yılda bir kapsamlı değerlendirme yeterlidir. Tansiyon, diyabet, kolesterol ya da kalp hastalığı olanlar ise hekimlerinin belirlediği aralıklarla, çoğu zaman altı ayda bir kontrole gelmelidir.
Check-up'a hazırlık
Kan tetkikleri için 8-12 saat aç olun, su içebilirsiniz. Düzenli ilaçlarınızı hekiminizin talimatına göre alın. Önceki tetkik sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun tarama planı yaşınıza, ailenizdeki hastalıklara ve mevcut şikâyetlerinize göre hekiminizle belirlenmelidir.
Check-up sonrası: raporu nasıl değerlendirmeli?
Tetkik sonuçlarında referans aralığının dışına çıkan her değer hastalık anlamına gelmez; yaşa, cinsiyete ve kullanılan ilaçlara göre yorumlanması gerekir. Raporunuzu mutlaka bir hekimle birlikte gözden geçirin, anormal bulunan değerler için tekrar test veya ek inceleme planlayın. Sonuçlarınızı bir klasörde ya da hasta panelinizde saklayarak yıllar içindeki değişimi izleyin; tek bir değerden çok eğilim önemlidir.
Check-up'ın asıl faydası, bulgular çıktığında yaşam tarzını değiştirmek ve gerekli ise erken tedaviye başlamaktır. Kilo vermek, tuzu azaltmak, düzenli yürümek ve sigarayı bırakmak birçok riski ilaç kullanmadan düşürebilir.